Đoàn công tác LĐLSVN (Kỳ cuối): Dư âm còn đọng lại…

Trước khi bắt đầu phiên làm việc, Đoàn công tác của VBF đã đến chào xã giao Chủ tịch ĐLS Tokyo – Ông Norio Yasui. ĐLS Tokyo có số lượng luật sư lớn nhất Nhật Bản (với hơn 8.400 LS trên tổng số hơn 41.000 LS hiện đang hành nghề tại Nhật Bản). Trụ sở của ĐLS Tokyo nằm tại tầng 6 của cùng tòa nhà với Nichibenren. Cùng tiếp có Phó Chủ tịch và các LS của Ủy ban giao lưu quốc tế của ĐLS Tokyo.


Trong phần lớn thời gian của buổi sáng, Đoàn tham gia thảo luận và trao đổi về kinh nghiệm xây dựng Quy định cơ bản về công việc của Luật sư Nhật Bản (là văn bản tương tự như Bộ quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam), gồm 3 chương 82 điều. Thuyết trình là luật sư Masato Tani, người cũng đã tham gia vào quá trình xây dựng quy định này và chủ biên soạn cuốn sách giải thích bản Quy định cơ bản về công việc của luật sư. Trước đây, tên gọi văn bản này cũng có cụm từ “đạo đức”. Tuy nhiên, sau đó Nichibenren đã thay thế cụm từ “đạo đức” bằng “công việc” và giải thích lý do là làm căn cứ bắt buộc để xử lý kỷ luật. Nội dung mà các bạn chia sẻ bao gồm về các quy định bảo mật thông tin, tránh xung đột lợi ích, phương pháp tính thù lao, mối quan hệ với đồng nghiệp…và cả về kỹ thuật xây dựng văn bản. Trong quá trình trao đổi, luật sư Masato Tani cũng có những nhận xét về Dự thảo 3 của Bộ quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam (QTĐĐVUXNN).


Chia sẻ với các luật sư đồng nghiệp Nhật Bản, Luật sư Nguyễn Minh Tâm - Ủy viên Ban Thường vụ, Tổng Biên tập Tạp chí Luật sư Việt Nam, cũng là người chấp bút viết dự thảo Bộ quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam (QTĐĐVUXNN) đã rất ấn tượng với cách xây dựng bản Quy định cơ bản về công việc của Luật sư và cuốn sách giải thích, hướng dẫn bản Quy định của các đồng nghiệp Nhật Bản. Ở Việt Nam, Bộ QTĐĐVUXNN hiện hành đã qua 6 dự thảo và 7 lần hội thảo để đóng góp xây dựng nên. Về mặt cấu trúc, Bộ QTĐĐVUXNN của Việt Nam cũng gồm hai loại : quy phạm ngăn cấm và quy phạm tùy nghi. Để xử lý các hành vi vi phạm Điều lệ và QTĐĐVUXNN, VBF còn có Quy định về xử lý kỷ luật luật sư. Sau hơn 7 năm thực hiện, thực tế đã phát sinh những vấn đề phải sửa đổi, bổ sung nên VBF chính thức bắt tay dự thảo sửa đổi, bổ sung Bộ QTĐĐVUXNN. Đối chiếu với bộ quy tắc của Nichibenren, mặc dù trong tên quy tắc bỏ cụm từ đạo đức nhưng nội dung bản Quy định cơ bản về công việc luật sư Nhật Bản vẫn chính là những quy định về đạo đức ứng xử của luật sư trong quá trình hành nghề.


Một trong những nội dung mà Việt Nam có thể tham khảo là cách xây dựng văn bản giải thích, hướng dẫn Quy định cơ bản về công việc của Luật sư Nhật Bản dưới hình thức một cuốn sách rất cơ bản, chi tiết. Luật sư Tâm cho rằng đó là một “công trình hết sức đồ sộ”.  VBF sẽ học tập các bạn Nhật Bản kinh nghiệm về cuốn sách giải thích này.


Theo chia sẻ của các luật sư Nhật Bản, khi tiến hành kỷ luật luật sư, văn bản giải thích của Nichibenren không có hiệu lực bắt buộc, tuy nhiên vẫn có khả năng được viện dẫn khi áp dụng vì trong đó cũng có các nội dung mang tính “án lệ” trong xử lý kỷ luật luật sư. Căn cứ pháp lý để tiến hành kỷ luật vẫn là Luật Luật sư. Trong Luật Luật sư có quy định hành vi vi phạm Luật Luật sư là vi phạm quy tắc cơ bản về công việc luật sư nên đó có thể coi cuốn sách giải thích là căn cứ gián tiếp trong xử lý kỷ luật luật sư. 


Kết thúc buổi làm việc buổi sáng, LS Đỗ Ngọc Thịnh – Chủ tịch Liên đoàn đã phát biểu cám ơn phần chia sẻ của các đồng nghiệp Nhật Bản và rất mong muốn sự hợp tác của Nichibenren và JICA để VBF có thể xây dựng được Bộ QTĐĐVUXNN (sửa đổi, bổ sung) và văn bản giải thích.


Chụp ảnh lưu niệm với lãnh đạo JICA
Chụp ảnh lưu niệm với lãnh đạo JICA

Trong 1,5 ngày còn lại của quỹ thời gian làm việc trong chương trình công tác, đoàn đã cùng với các bạn luật sư Nhật Bản trao đổi, thảo luận về “Phương pháp phân tích vấn đề” bao gồm : phát hiện vấn đề, nguyên nhân, điều kiện và tìm giải pháp. Bản thân cách làm việc của các luật sư Nhật Bản cùng sự tư duy mang tính cụ thể là một trong những phương pháp mà chúng tôi lĩnh hội được. Cùng dẫn dắt thảo luận là các bạn luật sư Nhật Bản (bao gồm cả luật sư là chuyên gia của dự án JICA đã từng làm việc tại Kampuchia, Mông Cổ, Việt Nam). 


Với hai nhóm thảo luật, các Luật sư Việt Nam đã tập trung thảo luận chủ đề là “Tạo dựng niềm tin vững chắc của người dân và xã hội đối với đội ngũ luật sư Việt Nam”, đi tìm những nguyên nhân cụ thể của thực trạng hiện nay ở Việt Nam, xã hội và người dân vẫn chưa tin tưởng vững chắc vào hoạt động cung ứng các dịch vụ của luật sư. Các nhóm thảo luận rất sôi nổi và đưa ra nhiều nguyên nhân khác nhau, mang tính khách quan, chủ quan và về cơ bản đều thống nhất với nhau với 3 nhóm vấn đề cơ bản cần phải giải quyết để từ đó tìm ra giải pháp tương ứng:


(1) Nhóm vấn đề liên quan đến thể chế, chính sách và khung pháp lý và quá trình thực thi từ phía Nhà nước và các tổ chức cơ quan Nhà nước;


(2) Nhóm vấn đề liên quan bản thân giới luật sư (cá nhân từng luật sư và tổ chức xã hội nghề nghiệp luật sư (VBF, ĐLS), tổ chức hành nghề);


(3) Nhóm vấn đề liên quan đến Xã hội và người dân. 


Để tìm kiếm câu trả lời cho hiện trạng cụ thể của từng vấn đề trên, về cơ bản mỗi thành viên đoàn công tác đều thống nhất với nhau ở một điểm chung liên quan đến năng lực của đội ngũ luật sư (thuộc nhóm thứ 2) là vấn đề quan trọng trước mắt cần có giải pháp khắc phục. Trong đó, vấn đề nâng cao đạo đức nghề nghiệp luật sư là một nội dung quan trọng cấu thành nên năng lực Luật sư được ưu tiên.  


Về phía VBF là tổ chức xã hội nghề nghiệp luật sư Việt Nam cần có chương trình hành động c